نام فایل : جابربن حيان

فرمت : .doc

تعداد صفحه/اسلاید : 10

حجم : 73 کیلوبایت

مقدمه :
دانش كيميا چنان كه در اعصار گونا گون حيات بشر از دير زمان تجلي كرده است صرفا" يك شيمي مقدماتي و يا كوششي كودكانه براي تبديل فلزات به طلا نيست گرچه بازمانده ي آن شامل پيش در آمد و فصول نخستين تاريخ علم شيمي مي شود .
كيمياي اسلامي از وحدتي خاص برخوردار است و هر كجا كه ظهور كرده خصوصيات خود را حفظ كرده است , از تلفيق حوزه هاي اسكندريه و چين و شايد با نفوذ ايران باستان و هند به وجود آمد و به سرعت به دست دانشمند طوس جابر بن حيان به اوج كمال خود رسيد و قرني بعد توسط محمد بن زكرياي رازي به شيمي امروزي مبدل شد .
جابر بن حيان بن عبدالله الكوفي مكني به ابوموسي يا ابوعبدالله و معروف به صوفي كه مترجمين لاتين وي را مي نامند .
(Geber)

از اجله ي فضلا و اشهر علماي كيميا در تمام قرون و اعصار است . وي فضل و تبهري در به كمال داشت و در تحصيل حقايق علاوه بر تعلق به مشاهده و تجرب نيز اعتناي تام مي نمود .
در پهنه هاي علوم با سر افرازي قد علم كرده , در رياضيات مردي بارع و عميق بود و در طبيعيات خاصه در زمينه ي علم شيمي در عصر خود نظير و عديلي نداشت و به حق بايد او را از پيشروان ترقيات علوم و موسسين مكتب اصالت تجربه دانست .
از آثار او مي توان رساله ي جنات الخلدجابر بن حيان را نام برد .
(1)
زندگي نامه :
خاندان جابر از قبيله ي أزد جنوب عربستان بوده كه مقارن با طلوع اسلام در كوفه توطن گزيده بوده است , حيان , پدر جابر به عطاري آشتغال داشت , او مردي زيرك و كار دان و از لياقتي خاص بهره مند بود و در خراسان براي بر انداختن امويان كارهايي كرد و جابر در همين ايالت و محتملا در طوس ديده بر جهان گشود و نخستين سال هاي زندگي خود را در طوس گذراند .
سپس او رابه بلاد عرب فرستادند و جابر در آن جا مدتي پيش حربي الحميري به تلمذ پرداخت , پس از آن به كوفه آمد . بيشتر عمر خود را در اين شهر گذرانيد سپس به بغداد رفت و در آن جا عنوان كيمياگر دربار هارون الرشيد را داشت و با خاندان برامكه وزراي نيرومند عباسي مرتبط بود . گو يا در عراق بود كه شالوده ي دوستي بين جابر و امام جعفر صادق عليه السلام ريخته شد كه بعدا" صورت شاگردي و استادي به خود گرفت .
شاگردي جابر نزد امام جعفر صادق (ع) :
ارتباط جابر بن حيان با امام جعفر صادق (ع) تنها نقطه ي روشن زندگي اوست و اين مطلب از غالب آثار او به نيكي روشن است . مترجمين حال او از ابن النديم و جلد كي و ديگر همه , اين حقيقت را ذكر كرده اند . ابن خلكان ضمن شرح حال حضرت صادق مي نويسد : (( شاگرد ايشان ابوموسي جابر بن حيان طرسوسي كتابي كه مشتمل بر هزار ورقه و متضمن پانصد رساله از آن حضرت است تأليف كرده است . ))
هوليمارد دانشمند خاورشناس انگليسي كه تخصص وافري در تحقيقات تاريخي در باره ي جابر بن حيان دارد چنين مي نويسد :
(( جابر شاگرد و دوست امام جعفر صادق (ع) بود , و در وجود امام خود شخصيت فوق العاده همراه همكاري و پيشوايي توأم با امانت ديده بود به طوري كه نمي توانست از او بي نياز بماند , جابر كوشش مي كرد تا با راهنمايي استاد خود علم شيمي را از قيد افسانه هاي كهن مكتب اسكندريه آزاد كند و در اين راه تا حد زيادي به مقصود رسيد و قرين موفقيت گرديد از اين رو بايد نام جابر را هميشه با نام بزرگان اين علم از قبيل بويل و پريستلي و لاووازيه مقارن دانست . ))
شخصيت علمي جابر بن حيان :
جابر بن حيان بي شك , در تارك و مرتبه ي اعلاي فكر و فرهنگ اسلامي قرار گرفته و از مفاخر غير قابل انكار مسلمين است . اگر چه جابر در فلسفه و منطق و طب و نجوم و رياضيات و كيميا و مكانيك و علوم ديگر از سلسله معارف انساني اشتغال مي ورزيد ولي شهرت او در شيمي است چون او در اين علم سخت معروفيت يافت و به طور قطع راهبر و پيشواي بلا منازغ اين دانش شد و نويسندگان و محققان پس از او اعم از قدما متأخرين و معاصرين جابر را بر مبناي همين شهرت مورد مطالعه قرار داده و از اين دريچه به او نگريسته اند تا
(2)
جايي كه ابن خلدون درباره ي او گفته است :
(( پيشواي تدوين كنندگان در اين فن (كيميا) جابر بن حيان است و حتي اين دانش را به او اختصاص مي دهند و آن را دانش جابر مي نامند . و وي در اين دانش هفتاد رساله نوشته است كه همه ي آن ها شبيه به لغز و معماست . ))
...